Pisma-zebrane-Papczynski.indb

135 cz : wiczenia wstpne wymowy d. Sentencja przestrzegająca ( dehortans ) to taka, która prze- strzega ludzi ( mortales ) przed jakąś wadą lub złym [postępowa- niem]. W tzw. Zbiorze Seneki czytamy: „Człowiek prawego charakte- ru nigdy nie ulegnie temu, kto błądzi” 89 . e. Sentencja wyjawiająca ( enunciativa ) to taka, która wyjawia to, czego potrzebujemy, co jest dla nas korzystne, zbawienne. Seneka pisze: „Zbawienna to rzecz nie przestawać z ludźmi od nas różnymi i mającymi odmienne pragnienia” 90 . f. Sentencja prawdopodobna ( probabilis ) to taka, która wpraw- dzie nie wypowiada się o czymś w sposób bezwzględny ( abso- lute ) i kategoryczny ( immutabiliter ), to jednak przekonywająco ( probabiliter ), [w sposób świadczący o prawdopodobnej słusz- ności zaleconego postępowania] pokazuje, czego należy unikać, a czym warto się zajmować. Święty Jan Chryzostom tak pisze: „Choćbyś ciągłymi postami i sypianiem na gołej ziemi umartwiał ciało, a nie zatroszczył się o bliźniego, nie dokonasz żadnego doskonałego uczynku”. g. Sentencja prawdziwa ( vera ) to taka, która [w sposób wyra- zisty] zawieraniepodważalną ( infallibilis ) prawdęorazpoucza ( af- firmat ), czego należy unikać, a czego się trzymać ( amandum ), jak naprzykład: „Żądzą pogardzaj, bo szkodzi bólem nabyta przyjemność”. h. Sentencja przesadna ( superlata ) to taka, która zawiera coś, co przekracza granice wiarygodności, ( fides ), jak na przykład: „Nie armie i nie skarby są podporami tronu, lecz przyjaciele” 91 . 3. Sentencja posługuje się tymi samymi schematami ( iisdem lo- cis , to znaczy communibus ) co chreja z wyjątkiem wstępu ( exor- dium ), w którym wychwala się częściej samą wypowiedź ( effa- tum ) niż jej autora. 89 Chodzi tu o zbiór sentencji Syryjczyka Publiliusza. 90 Seneka, Listy moralne do Lucyliusza , 32, 2, przekł. [z łac.] W. Kornatowski, dz. cyt. 91 Salustiusz, Bellum Iugurthinum 10, 6, w: Salustiusz Gajusz Krispus, Sprzy- siężenie Katyliny i wojna z Jugurtą , tłum. K. Kumaniecki, Wrocław 1971. przestrzega- jącą wyjawiającą prawdopo- dobną prawdziwą przesadną