Pisma-zebrane-Papczynski.indb

zwiastun królowej sztuk 132 łym człowieku, jeśli tylko przyłoży się do tego palca całą siłę, jaką dysponuje ciało. Stąd te opowieści o kimś, kto ścisnąwszy mocno ręką orzechy, wyciskał olej, o innym, że rwał najmocniejsze liny, a jeszcze o innym, że łamał podkowy, bo wszyscy oni, zresztą bardzo słabi, mieli jakoby bardzo silne ręce. Tak wiele potrafią dokonać połączone siły ciała, tak wiele zgod- ne umysły! Nie ma dla nich nic trudnego do przebycia, nic, cze- go nie dałoby się przezwyciężyć, nic trudnego, nic, z czym by nie można było sobie poradzić. Cokolwiek zamierzają, natychmiast przystępują do wykonania tego, a co już przedsięwezmą, to za- wsze kończą. Dla nich zacząć coś, to tak jakby coś już wykonać, tak bowiem zaczynają, by od zaczętego dzieła już nigdy nie od- stąpić; tak kończą, by nie żałować tego, że zaczęli. O dusze silne 79 , mające jeden umysł i jedną wolę, czy zdoła wam się ktoś oprzeć? Weźmy dla przykładu największe imperium, ale wewnętrznie rozdarte i skłócone, weźmy najpotężniejszą republikę, ale poróż- nioną, weźmy miasto otoczone najgrubszymi murami, ale pełne rozbieżności, weźmy jakąś społeczność ludzką, zacną i świą- tobliwą, ale spierającą się ciągle, to zobaczymy, że sława świą- tobliwości traci na blasku z powodu wewnętrznych niesnasek, męstwo obywateli słabnie w wyniku zamieszek, mieszkańcy re- publiki opadają z sił na skutek podziałów, a wielkość imperium przez niezgodę zamieszkujących je ludów albo się pomniejszy, albo osłabi. Czy był ktoś bardziej niezwyciężony niż mieszkańcy Numan- cji? Przez czternaście lat stawiali opór rzymskiej, ba, światowej potędze, a także zmusili ją do odwrotu i nieraz zadali jej klęskę oraz rozbili, a raczej – by powiedzieć tu lepiej za historykiem – wstrząsnęli nią i upokorzyli ją haniebnymi dla niej układami 80 . Doprowadzeni do ostateczności woleli zginąć razem z całą pro- 79 Tj. ludzie żyjący w zgodzie. 80 Chodzi tu o niekorzystną dla Rzymian wojnę z plemionami Luzytanów i Celtiberów w odległej Hiszpanii w latach 154–151 i 143–133 przed Chr. Z Lu- zytanami Rzymianie poradzili sobie przez skrytobójczy zamach dokonany na ich wodzu Wiriacie. Przeciw Celtom wysłano najwybitniejszego wodza Publiusza Korneliusza Scypiona Emiliana, zdobywcę Kartaginy. Zdołał on ostatecznie zdo- być Numancję w 133 roku przed Chr.