Pisma-zebrane-Papczynski.indb

131 cz : wiczenia wstpne wymowy dziecie najsilniejsi i niepokonani, ale jeśli wskutek wzajemnych kłótni i sporów dacie się poróżnić między sobą, to możecie spo- dziewać się tylko tego, co – jak widzieliście – stało się z moimi grotami”. Wszak było to coś, co najmniej przypomina tępotę! To mądrość godna prawdziwego króla! To rada płynąca z głębi serca, rada oj- cowska i jak najbardziej zbawienna! Bo i czegóż lepszego mógł życzyć, cóż bardziej zbawiennego doradzać swym najukochań- szym synom najlepszy ojciec niż to, aby silni jednością, postra- chem byli dla wrogów, a wobec siebie, by spieszyli sobie wzajem- nie ( incrementum ) na ratunek i pomagali? I cóż innego miał im zalecić w celu umocnienia władzy, jak nie to, by żyli w zgodzie? Tylko jak? Ano tak, by nigdy nie różnili się stylem życia, sposo- bem reagowania ( iudicio sentiendi ), metodami działania, umie- jętnością posiadania czegoś i rozporządzania tym. Bo i gdzież może panować większa zgoda, jak nie wśród tych, którzy wszy- scy wyznają tę samą religię, ćwiczą się w tych samych cnotach, dorównują sobie w przestrzeganiu dobrych obyczajów, w utrzy- mywaniu równowagi ducha i ciała, w dotrzymywaniu ślubowań, w udzielaniu rad, w dążeniu do tych samych celów, którzy mają tych samych przyjaciół i tych samych wrogów, którzy wszyst- kie swoje posiadłości, zasoby i majątki oddają i przeznaczają na wspólny użytek, którzy wreszcie tylko wspólnie potrafią cieszyć się dobrem, a i zło znosić tylko we wzajemnej więzi ze sobą. Takiej zgody życzył i doradzał synom Skyluros, aby byli w przy- szłości silniejsi, potężniejsi i niepokonani. Nie tylko bowiem po- ucza nas o tym najmądrzejszy poeta 78 , ale o wiele bardziej prze- konuje nas jeszcze lepszy mistrz, to jest doświadczenie, że cnota strzeżona połączonymi siłami ( unita virtus ) jest o wiele silniej- sza. Wiadomo przecież, że w palcu tkwi większa siła niż w ca- 78 Sapientissimus poeta ; może tu chodzić o Homera: „Nic z wielowładztwa nie wyjdzie dobrego: niech jeden ma władzę, Jeden króluje...” (Homer, Iliada , II 204-205, przeł. oraz opatrzył wstępem i słowniczkiem I. Wieniewski; Kraków – Wrocław 1984). Może też chodzić o wychwalaną przez Wergiliusza pax Augusta , okres ogól- nonarodowej zgody ( Eneida, I 279-296).