Pisma-zebrane-Papczynski.indb

listy i dokumenty 1282 szeństwie, wykarmieni władzą, nierzadko stawali się gorszymi, jak to jest zwykle u ludzi. 44. W końcu przez wszystkie lata, odkąd imię i Zakon Szkół Pobożnych istnieje w Polsce, nigdy nie była przeprowadzona wizytacja 188 . Chociaż bowiem miejscowi przełożeni byli wizyto- wani przez prowincjałów, nigdy jednak nie zdołałem dostrzec, aby były poprawione ich braki. Raczej było zachwalane, albo przynajmniej zatajane, okrucieństwo wobec podwładnych. Wi- zytacja taka była albo kurtuazyjna, albo przyjacielska, lecz nie kanoniczna; [służyła] wymieceniu ubogiej kasy [domowej], nie [zaś] przywróceniu lub umocnieniu przestrzegania reguł 189 . 45. A zatem oprócz ojca Karola od Matki Bożej, niedawno posłanego z Moraw, i to przede wszystkim dla poznania mojej sprawy i moich towarzyszy 190 , a nie dla poprawienia przełożo- nych, [żaden] wizytator generalny przez ten cały czas [ani razu] nie pojawił się w tej Prowincji 191 . A on, ponieważ był przyjacie- lem i rodakiem prowincjała, użył swej siły w stosunku do mnie, znoszącego [prześladowanie], a nie w stosunku do prześladow- cy. Kiedy bowiem powinien był zbadać powody mego uwięzie- nia i wrogości Prowincjała wobec mnie, wolał jeszcze bardziej gnębić niewinnego, aby jak najszybciej wypędzić go z Instytutu Szkół Pobożnych, nie zaś, żeby mu pomoc. 46. Ten, kto mnie właściwie rozumiał i znał, i poznał moje ży- cie zewnętrzne, czyż nie osłupiałby, [wiedząc], że zostałem z naj- większą surowością porwany przez Prowincjała wtedy, gdy już 188 Mowa o wizytacji w sensie kanonicznym, którą prowincjał miał obowiązek odbywać każdego roku. Por. ConstSP, cz. III, rozdz. V, nr I; tamże, rozdz. II, nr VI. 189 Trudno jest sprawdzić to twierdzenie o. Papczyńskiego, ponieważ z tego okresu (1642–1670) zachowały się dekrety wizytacji prowincjalnej tylko jednego domu (w Podolińcu), i to jedynie z lat 1657, 1664, 1665, 1667 i 1669. Wydaje się, że z tych pięciu wizytacji tylko jedna, ta z 1657 roku, może być uznana za prawdziwie kanoniczną. Ogólnie biorąc, było bardzo niewiele dekretów „dla przywrócenia lub umocnienia przestrzegania reguł” i można sądzić, że wizytator mało dbał o poprawienie braków ( defectus ) u przełożonych domowych. 190 Por. § 31. 191 Por. §§ 6 i 11. Jednak Konstytucje pijarów nie wymagały, aby generał lub jego delegat regularnie wizytowali poszczególne prowincje, lecz tylko „jak często wydawało się to słuszne generałowi”. Por. SH, s. 66, przyp. 145.