Pisma-zebrane-Papczynski.indb

zwiastun królowej sztuk 122 prawowierny Kościół ( orthodoxa Ecclesia ) z pewnością trzeba wychwalać przede wszystkim za to, że w celu odwrócenia gnie- wu prawdziwego Boga 47 albo w celu wyśpiewania jego chwały 48 wprowadził wiele hymnów i modlitw; za to, że tak gorliwie i z ta- kim rozmysłem zatroszczył się o to, by swoim wiernym 49 zalecić przestrzeganie pewnych środków przebłagania Boga i oddawa- nia mu czci nie tylko w poszczególnych dniach roku, ale i w okre- ślonych godzinach i porach dnia. A przy tym wszystkim Kościół nie mógł wymyślić nic bardziej trafnego i owocnego jak to je- dyne [w swoim rodzaju] słowo kończące każdą modlitwę. Tym słowem jest słowo amen . Kiedy się tak bliżej mu przyglądam, widzę, że amen nie zna- czy nic innego, jak „niech się tak stanie”, czyli kiedy powiemy amen czy „niech się tak stanie”, wyrazimy to samo. I czy znajdzie się ktoś, dla kogo nie byłoby jaśniejsze od światła niebiańskiego to, że tym słowem „niech się tak stanie” przedstawiane są Bogu najżarliwsze pragnienia proszących i że w ogóle to słowo dodaje tyle żaru modlitwie, ile ciału człowieka krew? Rzeczywiście nie- zwykle żarliwa musi być ta modlitwa błagalna ( praecatio ), którą rozżarzają te rozpalone węgle: „niech się tak stanie”, amen. Widać jak na dłoni, że dzieje się coś przeciwnego, gdy nie słyszymy tych płomiennych słów. Stygną wtedy wszystkie ślu- bowania ( vota ), których nie podsycają już rozżarzone polana próśb, a brak ich zupełnie tam, gdzie nie ma tych słów amen i „niech się tak stanie”, słów, które są odpowiednikiem najżar- liwszych próśb. co się im należy, miała za zadanie utrzymywać równowagę między ludźmi a bo- gami, pax deorum. Por. Helmer Ringgren i Åke V. Ström, Religie w przeszłości i w dobie współczesnej , tłum. B. Kupis, Warszawa 1990. Zapewnić ten stan rów- nowagi miały cztery najważniejsze środki: ofiara ( immolatio , sacrificium ), ślub ( votum ), oczyszczenie ( lustratio ), przepowiadanie (wróżenie , divinatio ). Por. Povl Johs. Jensen, Die römische Religion, w: Handbuch der Religionsgeschichte , t. I, tłum. F. Nothardt, R. Gerecke , Göttingen 1971, s. 221 n. 47 W oryg.: ad flectendum veri Numinis animum ; element tremendum w sac- rum . 48 Ad eius laudes accinendas, element fascinans w sacrum . 49 W oryg.: alumni . Przed- stawienie stanowiska mówiącego. Przyczyna Dowód z przeci- wieństwa