Pisma-zebrane-Papczynski.indb

117 cz : wiczenia wstpne wymowy e. dowodem opartym na podobieństwie ( simile ), w którym ja- kieś powiedzenie albo czyn [albo jedno i drugie] są ilustrowane podobnym powiedzeniem albo czynem, zaczerpniętym z jakie- goś znanego ( non vulgaris ) źródła; f. przedstawieniem jakiegoś przykładu ( exemplum ) potwier- dzającego wiarygodność intencji tego, który coś powiedział lub który czegoś dokonał. Nierzadko chreja znajduje bardzo piękną oprawę w postaci wielu przykładów; g. przytoczeniem świadectwa wyrażonego przez jakiegoś teo- loga, filozofa, mówcę, historyka czy też w ogóle jakiegoś mądrego człowieka, i nie odbiegającego zbytnio od tego, o czym jest mowa w chrei. Niekiedy jako przykłady i świadectwa przytaczane są na- pisy hieroglificzne ( hierogliphica ), obrazkowe, trudne do odczy- tania, bajki, apoftegmaty, zwyczaje ( virtus ), prawa, wyrocznie itp. h. zakończeniem ( epilogus ), w którym po krótkiej pochwale autora jakiegoś powiedzenia czy czynu [albo jednego i drugiego], wychwala się samo powiedzenie albo sam czyn [albo jedno i dru- gie], o ile zasługuje to na naśladowanie i jest dobre, albo zaleca się tego unikać, jeśli jest to czymś złym. ĆWICZENIE 1 W chrei tej mamy do czynienia z miłością synowską ( pietas ) Eneasza , który na swych własnych barkach wyniósł ojca z pło- nącej Troi 35 Drodzy słuchacze, chociaż tego Trojańczyka Eneasza podła zawiść wielu ludzi sromotnie zelżyła i zniesławiła wieloma zna- mionami hańby jako przynoszącego wstyd zdrajcę ojczyzny, to jednak moim zdaniem oraz zdaniem księcia poetów łacińskich [Wergiliusza] cieszy się on jak najsłuszniej sławą sięgającą nieba. 35 Opowiada o tym Wergiliusz: „Szedł płomień, coraz bliżej żar toczą pożogi, Nuże więc! Na me plecy wsiadaj, ojcze drogi! Sam podstawię me barki, nie czując mozołu. Cokolwiek będzie, jedna nas groza pospołu I jeden triumf złączy”. (Wergiliusz, Eneida , II w. 706-710, tłum. T. Karyłowski, Wrocław 1980). Chreja odno- sząca się do czynu Wstęp: pochwała sprawcy czynu