Pisma-zebrane-Papczynski.indb

105 cz : wiczenia wstpne wymowy oraz nieożywione, takie jak drzewa, kamienie, góry itp., a w bajce występują wyłącznie istoty żywe. 4. Bajka może być: a. długa i wtedy składa się z dziewięciu części: – z pochwały autora czy odkrywcy (kolekcjonera) bajek; – ze wstępu do bajki, zarysowującego zamysł autora i będą- cego niejako krótkim przedstawieniem ( propositio ) treści bajki; – z omówienia natury istot ożywionych albo rzeczy występu- jących w bajce; – z ich wzajemnego dialogu; – z zestawienia bajki z inną do niej podobną; – z naszkicowania sytuacji równorzędnej ( paritas ) do tej, jaką przedstawia bajka [chodzi o przeciwstawienie dwóch równo- rzędnych sytuacji, stanowisk przeciwnych sobie, by z kontrastu wyprowadzić odpowiednie pouczenie]; – z odwołania się do jakiegoś autorytetu albo do świadectwa jakiegoś poważnego i mądrego człowieka; – z podania przykładu moralnego zaczerpniętego z jakiejkol- wiek opowieści ( historia ); – z zakończenia ( epilogus ), które zazwyczaj nazywamy mora- łem ( affabulatio ) bajki. b. krótka i wtedy składa się najwyżej z dwóch części: – z opowieści, która przedstawia całą zmyśloną fabułę bajki; – z morału, który wyraża jakieś pouczenie moralne ( doctrina moralis ) albo jakąś prawdę ogólną [dotyczącą powtarzalnych i powszechnych doświadczeń ludzkich], wysnutą ze zmyślonej treści bajki. A oto przykład takiej krótkiej bajki: ĆWICZENIE 1 Bajka niejednolita o koniu, jeleniu i człowieku Warto opowiedzieć, a także warto będzie posłuchać, jak koń dostał się pod władzę człowieka. To nieokiełznane niegdyś i dzi- kie z natury zwierzę, koń, pasło się od dawien dawna na uro- dzajnych polach Tesalii, a jeleń, skuszony zapachem soczystych Bajka długa Bajka krótka Bajka o szukaniu obrońców i opiekunów