Pisma-zebrane-Papczynski.indb

zwiastun królowej sztuk 104 A. Ćwiczenia wstępne w doradczym rodzaju wymowy rozdział i Bajka 4 1. Bajka jest to powiastka ( sermo ) zmyślona mająca pozory praw- dy. Mówimy: „powiastka zmyślona”, ponieważ faktycznie jeszcze nigdy nie wydarzyło się to, o czym opowiada bajka. Mówimy: „mająca pozory prawdy”, ponieważ ze zmyślonych wątków bajki odczytujemy prawdziwy sens oraz odkrywamy prawdziwy morał ( affabulatio ) bajki. 2. Są trzy rodzaje bajek: a. wyrozumowana ( rationalis ), mówiąca o pewnych zachowa- niach ludzkich 5 . Taka jest przede wszystkim bajka o Faetonie, który, wymusiwszy na ojcu-Słońcu [wóz Słońca i] konie, a nie potrafiąc nim powozić, spadł z nieba i rozniecił pożar na całym świecie 6 . b. umoralniająca ( moralis ), której bohaterami są pozbawione rozumu zwierzęta naśladujące niektóre obyczaje ludzi [i przed- stawiające pewne typy ludzkie]. Do tego rodzaju bajek należy za- liczyć większość bajek Ezopa. c. niejednolita ( mixta ), łącząca w sobie cechy dwóch wyżej wy- mienionych rodzajów; w takiej bajce zwierzęta dyskutują z ludź- mi. Jej przykład podajemy nieco niżej. 3. Bajka ( fabula ) różni się od apologu ( apologus ), [czyli od opowiastki prozą] tym, że w apologu ożywia się rzeczy nieme 4 Łac. fabula, gr. mýthos . 5 Pouczająca o szkodliwości czy pożyteczności pewnych zachowań. 6 Por. Owidiusz, Metamorfozy II, 1-335; przeł. [z łac.] A. Kamieńska i St. Sta- bryła, Wrocław 1995. Definicja bajki Rodzaje bajek: wyrozu- mowana umoral- niająca niejednolita Różnica między bajką a apologiem