Pisma-zebrane-Papczynski.indb

zwiastun królowej sztuk 102 miałyby obejmować zasady retoryczne, ale dlatego, że pozwalają na swobodniejsze potraktowanie mowy i odróżniają wspólnie z nią trzy rodzaje mów. 3. Dla adeptów sztuki wymowy ćwiczenia wstępne są tak samo konieczne jak dla rekrutów szermierka, a dla marynarzy żeglo- wanie najpierw po wodach rzek, a dopiero potem po morzu. Dla- tego chwała tym nauczycielom wymowy, którzy swoich uczniów przymuszają do ćwiczeń wstępnych, zanim roztoczą przed nimi perspektywy doskonałej sztuki wygłaszania mów. 4. W szkołach stosuje się piętnaście 3 ćwiczeń wstępnych: a. Pięć z nich odnosi się do rozważającego, doradczego, właś- ciwego obradom rodzaju wymowy ( genus deliberativum ). Są to: – bajka ( fabula , gr. mythos ); – narracja ( narratio , gr. diegema ) [czyli przedstawienie prze- biegu wydarzeń związanych ze sprawą]; – chreja ( chría, gr. chreia ) [czyli zbiór humorystycznych po- wiedzeń sławnych ludzi oraz anegdot o nich]; – sentencja ( sententia , gr. gnome ) [aforyzm, apoftegmat, gno- ma, maksyma, złota myśl, czyli zdanie zawierające ogólną myśl o wydźwięku moralnym]; – teza ( thesis ) [czyli twierdzenie, które trzeba uzasadnić, uję- cie problemów ogólnych, quaestio , a także rozpatrywanie kon- kretnego przypadku, jak gdyby to było częściowe zrealizowanie ogólnego założenia]. b. Również pięć odnosi się do sądowego, procesowego, stoso- wanego w sądzie rodzaju wymowy ( genus iudiciale ). Są to: – dowód, argumentacja, uzasadnienie, ( argumentum, argu- mentatio, confirmatio , gr. pistis, apódeiksis, kataskeué ) [czyli dobniej o. Papczyński, ale mógł też mieć dostęp do któregoś z wydań starszego opracowania Maksyma Planudesa z XIII wieku. Nie wiem, czy o. Papczyński znał Biernata z Lublina (ok. 1465 – ok. 1529) Żywot Ezopa Fryga, mędrca obyczajnego wraz ze zbiorem 200 bajek i powiastek. 3 W wyd. I i II czternaście: bajka, narracja, chreja, sentencja, teza, obalenie tezy do rodzaju doradczego, argumentacja, schematy ogólne, mowa w proce- durze ustawodawczej (a także obalenie tezy) do rodzaju sądowego, pochwała, nagana, naśladowanie, porównanie, opis do rodzaju okolicznościowego. Są konieczne dla uczniów sztuki wymowy Liczba ćwiczeń wstępnych wg rodzajów spraw