45 wczesne lata Konspiracja i zsyłka na Sybir „Kto nie wierzy w ojczyznę wolną, ten nie wart być Polakiem” – Krzysztof Szwermicki. Po upadku powstania listopadowego, pomimo doznanej przez Polaków klęski i ich rozgoryczenia, dosyć szybko na polskich ziemiach i na emigracji zaczęły powstawać różne organizacje o charakterze politycznym, społecznym i patriotycznym, które stawiały sobie za cel budzenie niepodległościowej świadomości, a w przyszłości podjęcie walki zbrojnej o wolność ojczyzny.49 Po powstaniu rząd rosyjski wprowadził na wschodnich ziemiach dawnej Rzeczpospolitej, nazwanych „zachodnimi guberniami rosyjskiego imperium”, surowe represje, dokonał konfiskaty majątków przekazywanych w ręce Rosjan, nakazał zamknięcie polskich szkół i deportację w głąb Rosji około czterdziestu tysięcy rodzin.50 Zakazano rozpowszechniania literatury patriotycznej, a nawet religijnej w języku polskim. Gubernator Wilna Fiodor Mirkowicz podpowiadał carowi, że w ten sposób szybko umocni się prawosławie i język rosyjski, a narodowość polska przestanie istnieć w ciągu dwudziestu pięciu lat.51 Polityka carska dążyła do obniżenia prestiżu i wpływów Kościoła katolickiego oraz do zahamowania rozwoju polskiej kultury. Intensywna rusyfikacja stanowiła zagrożenie dla narodowości i wiary Królestwa Polskiego, a jeszcze bardziej dla Litwy i Bia49 W. Czapliński, Zarys dziejów Polski do roku 1864, Społeczny Instytut Wydawniczy Znak, Kraków 1985, s. 441–447, 470–477. 50 J. Ochmański, Historia Litwy, Zakład. Narodowy im. Ossolińskich, Wrocław 1967, s. 207–208. 51 H. Mościcki, Wysiedlanie szlachty na Litwie i Białorusi przez rząd rosyjski, w: tenże, Pod berłem carów, Instytut Wydawniczy „Bibljoteka Polska”, Warszawa 1924, s. 38–39, D. Fajnhauz, Ruch konspiracyjny na Litwie i Białorusi 1846–1848, Państwowe Wydawnictwo Naukowe, Warszawa 1965, s. 19.
RkJQdWJsaXNoZXIy MjI2Mw==