10 wstęp rozwój turystyki w rejonach syberyjskich. Polaków szczególnie interesowały: Irkuck, Tomsk, Tunka, Usole, Czyta, Bajkał, Wierszyna, Jakuck, Narym. O Syberii Wschodniej i Irkucku powstało kilkanaście amatorskich filmików, które zawierają wspomnienia o polskich uczonych, badaczach Syberii, ale nader mało poświęca się w nich uwagi kwestii obecności i działalności polskich duchownych na Syberii. Wspomniany ks. Sowa słusznie zwracał uwagę na pomniejszanie, a nawet przemilczanie w polskiej historiografii zsyłek i losów polskich duchownych.9 Autor niniejszego opracowania niejednokrotnie spotykał się z pytaniem: „Dlaczego nie rozpoczęto procesu beatyfikacyjnego o. Szwermickiego?”. Wynikało to ze złożonych uwarunkowań politycznych. Brakowało w tej sprawie gorliwego i wpływowego inspiratora. Również skomplikowana historia zgromadzenia marianów na przełomie XIX i XX wieku nie dawała impulsu do głębszych historycznych refleksji. Ostatni „biały marianin” zmarł w 1911 roku w ostatnim mariańskim klasztorze w Mariampolu. Nowe zreformowane zgromadzenie marianów, które w 1909 roku rodziło się w trudach i w tajemnicy przed carską władzą, pozbawione archiwów i tradycji, nieznające swego dziedzictwa, dopiero powoli odkrywało swoją przeszłość i chwalebną działalność o. Szwermickiego. Ustne przekazy o nim zachowały się w gronie jego rodziny i osób zainteresowanych. Należy tu wymienić Valdasa Kubilisa, prawnuka siostry ks. Krzysztofa; ks. Juozasa Vaišnorę10, mającego możność korzystania ze zbiorów istniejącego wówczas archiwum w Mariampolu, w którego aktach wówczas przechowywano wiadomości dotyczące ks. Szwermic9 K. Sowa, Losy duchowieństwa, dz. cyt., s. 123–125. 10 Juozas Vaišnora (1905–1987), urodzony w parafii Mariampol. W 1925 r. wstąpił do Zgromadzenia Księży Marianów w Mariampolu. Studiował w Rzymie, gdzie w 1932 r. przyjął święcenia kapłańskie. W 1938 r. został prowincjałem Zgromadzenia Księży Marianów na Litwie, gdzie miał możliwość poznania zawartości archiwum „białych marianów”, które zaginęło w okresie okupacji bolszewickiej. W latach 1949–1987 pracował w Rzymie, sprawując różne urzędy. Był płodnym historykiem i literatem oraz bardzo ważnym przedstawicielem litewskiej emigracji. Napisał kilka artykułów o ojcu Szwermickim.
RkJQdWJsaXNoZXIy MjI2Mw==