8 wstęp birskich garnizonów ponad 20 tysięcy osób, przeważnie wojskowych, a ponadto zesłano w głąb Rosji co najmniej około 20 tysięcy cywilów, którzy byli zaangażowani w działalność powstańczą.3 Brak precyzyjnych szacunków, ale ogólnie przyjmuje się, że po powstaniu listopadowym zabrano z ziem polskich do wojska w głąb Rosji około 200 tysięcy rekrutów. Henryk Skok szacuje, że liczba Polaków zesłanych na Sybir po powstaniu styczniowym zamyka się w granicach 37 tysięcy.4 W tej wielkiej masie wygnańców znalazły się setki osób w księżowskich sutannach i zakonnych habitach. Ksiądz Kazimierz Sowa postawił słuszne pytanie: „Czy [księża] byli tylko jednymi z tysięcy skazanych, czy też ich rola była większa, tzn. czy ich oddziaływanie miało konkretne znaczenie w zesłańczym życiu”5. Odpowiedź nie jest łatwa ani jednoznaczna. Niewielu bowiem spośród kilkuset duchownych doczekało się obszerniejszych wzmianek w pamiętnikarskiej literaturze XIX wieku. Należy zwrócić uwagę, że obszar oddziaływania księży i zakonników był przeważnie zawężony do działania w zamkniętej grupie i nie mieli oni możliwości działania poza nią. Dla przykładu tylko w Tunce zgromadzono 156 księży, zaś w Akatui około 70, którzy żyli tam pod dozorem policji i żandarmerii. Na palcach jednej ręki można by policzyć „duchownych gigantów”, ofiarnie niosących wszelaką pomoc bliźnim, troszczących się o zachowanie tożsamości narodowej zesłańców, pielęgnowanie ich wiary, podtrzymywanie nadziei i krzepienie ducha, oraz tyle samo księży oziębłych duchowo, dbających tylko o swoje sprawy. Profesor Eugeniusz Niebelski przytacza opinię historyków, zdaniem których z kręgu zesłańców pięciu księży zasługuje na miano bohaterów sprawy niepodległości Polski i wolności Kościoła: Marek 3 A. Kuczyński, Syberia. 400 lat polskiej diaspory, Wydawnictwo Kubajak, Krzeszowice 2016, s. 96–97. 4 H. Skok, Polacy nad Bajkałem 1863–1883, PWN, Warszawa 1974, s. 102–103. 5 K. Sowa, Losy duchowieństwa polskiego zesłanego na Syberię po powstaniu styczniowym (1863–1883), „Nasza Przeszłość”, nr 77 (1992), s. 126.
RkJQdWJsaXNoZXIy MjI2Mw==