dopóki Stolica Apostolska nie postanowi inaczej. Postawił tylko jeden warunek: aby siostry bez zgody władz kos´cielnych nie dokonywały alienacji tych dóbr65. Wraz z powstaniem pan´stwa litewskiego nasilił sie˛ problem je˛zyka polskiego w s´wia˛tyniach katolickich. Do Wizytatora wpłyne˛ło sporo zaz˙alen´ ze strony Polaków. Na jego biurku znalazły sie˛ nawet skargi z wczes´niejszego okresu, składane na re˛ce bp. Karevicˇiusa, delegata Zecchiniego i napływaja˛ce do Polskiej Frakcji Sejmowej66. Jak sie˛ wydaje, koordynatorem całej akcji był prezes Polskiej Frakcji Sejmowej Wiktor Budzyn´ski, który złoz˙ył kopie˛ pisma o charakterze ogólnym, swego czasu skierowanego do biskupa z˙mudzkiego67. Problem był złoz˙ony i wia˛zał sie˛ ze skoplikowanymi stosunkami polsko-litewskimi. Niewa˛tpliwie w historii ostatnich wieków w z˙yciu kos´cielnym na terenie Litwy naduz˙ywano je˛zyka polskiego ze szkoda˛ dla Litwinów, co niekiedy było motywowane wspólna˛ obrona˛ przeciw prawosławnemu caratowi68. Obecnie Litwini w odrodzonym pan´stwie mieli pełne prawo korzystac´ z własnego je˛zyka. Niemniej ich słuszne z˙a˛dania ograniczały dotychczasowe przywileje Polaków, którzy niekiedy byli budowniczymi s´wa˛tyn´. Znalezienie dobrego rozwia˛zania, z zachowanim włas´ciwych proporcji, zadowalaja˛cego obie strony, było niesłychanie trudne. Poza tym, pomie˛dzy Litwa˛ i Polska˛ istniał stan zimnej wojny. Polacy byli postrzegani przez Litwinów, co wyraz˙ono w nocie do Stolicy Apostolskiej, jako „wrogowie narodowos´ci litewskiej”69. Próby usunie˛cia je˛zyka litewskiego w diecezji wilen´skiej były odbierane w Kownie jako jeszcze jeden przejaw tej wrogos´ci. Sta˛d w celu usunie˛cia je˛zyka polskiego niekiedy uciekano sie˛ nawet do uz˙ycia siły70. Wie˛kszos´c´ skarg pochodziła z Kowna. Tu niewa˛tpliwie nasta˛piły znaczne zmiany demograficzne. Do dawnego gubernialnego miasta, które stało sie˛ stolica˛, napłyne˛ło duz˙o Litwinów, a ubyło z niego Polaków71. 470 65 Litterae, s. 466, dekret, 25 V 1926. 66 AGM, Akta GM, Akta Visitatoris, Polonorum querimoniae, nr 1-14. 67 Tamz˙e, nr 13, pismo W. Budzyn´skiego do J. Matulewicza wraz z zała˛cznikiem, 30 I 1926. 68 Visitator, s. 103. 69 La protesta della Lituania per il Concordato Vaticano-Polonia, „Corriere Diplomatico e Consolare” [po 5 III 1925]. 70 K. Buchowski, Polacy..., dz. cyt., s. 151. 71 Visitator, s. 107.
RkJQdWJsaXNoZXIy MjI2Mw==