Dotyczyła ona artykułu zatytułowanego Z diec. wilen´skiej (Od naszego Korespondenta), podpisanego przez X. N. Zamies´ciła go „Gazeta Kos´cielna”, wychodza˛ca we Lwowie30. Artykuł nie odbiegał tres´cia˛ od zamieszczanych w prasie endeckiej, rozpisuja˛c sie˛ szeroko nad zgubnym wpływem Biskupa na diecezje˛ wilen´ska˛. Swoja˛ wyja˛tkowa˛ reakcje˛ na artykuł Biskup uzasadnił naste˛puja˛co: poniewaz˙ „to były pisma »niekos´cielne«, redagowane nie przez kapłanów, pisma, wychodza˛ce pod kierunkiem ludzi nieprzychylnie usposobionych dla Kos´cioła, uwaz˙ałem za ubliz˙enie wszelka˛ polemike˛ i tylko raz jeden uczyniłem wyja˛tek, kiedy mnie napadnie˛to ze strony powaz˙niejszej – Uniwersytetu. Tym razem nie moge˛ nie wyrazic´ swego ubolewania wobec Waszej Arcypasterskiej Mos´ci, gdyz˙ «Gazeta Kos´cielna» nie moz˙e byc´ przeze mnie traktowana jako pismo brukowe: wszak to pismo to organ Towarzystwa Kapłanów, redagowany przez kapłana tej miary, jak Czcigodny ks. dr Piechnik. Zmuszony tedy jestem zanies´c´ do Waszej Ekscelencji najpokorniejsza˛ suplike˛, by mnie raczył wzia˛c´ w łaskawa˛ obrone˛ przed Szanowna˛ Redakcja˛ „Gazety Kos´cielnej”, wydawanej niewa˛tpliwie za wiedza˛ Arcypasterza. S´miem Go zapewnic´, z˙e ani chwili bym nie pozostawał na stanowisku biskupa wilen´skiego, gdybym był mógł uczynic´ sobie zarzut działania ze szkoda˛ dla Kos´cioła lub polskiej i katolickiej ludnos´ci diecezji”31. Do najwierniejszych obron´ców bp. Matulewicza nalez˙eli dwaj ksie˛z˙a Białorusini: Władysław Tołoczko32 i Antoni Zienkiewicz33. Po usta˛pieniu bp. Matulewicza z Wilna ukazało sie˛ sporo artykułów pełnych zrozumienia, a nawet uznania. W „Słowie” zamies´cił długi tekst czołowy dziennikarz wilen´ski, nalez˙a˛cy do „krajowców” Czesław Jankowski34. 393 30 „Gazeta Kos´cielna” 1923, nr 5, s. 53-54. 31 LCVA, 1674, 2, t. 30, k. 53, kopia listu bp. J. Matulewicza do abp. J. Bilczewskiego, 10 III 1923. Ks. kapelan J. Krišcˇiukaitis informuje, z˙e w Wilnie jako autora wymieniano ks. Stanisława Maciejewicza, Wspomnienia sekretarza o Biskupie wilen´skim, w: Wspomnienia..., s. 238). 32 Pisywał pod własnym nazwiskiem i pod pseudonimami: W.O., Wotin, Sołoducha, Alzonbrecher (Rzeczpospolita” 1920, nr 117), Gardiner (AGM, Acta GM, Litterae II, list Wł. Tołoczki do J. Matulewicza, 5 VIII 1925). 33 A. Zienkiewicz, W obronie czci biskupiej, „Przegla˛d Katolicki” 1925, nr 30 (ten artykuł pochwalił bp J. Matulewcz -LP, t. III, s. 167); A. Zienkiewicz, Dowody, „Przegla˛d Wilen´ski” 1925, nr 14. 34 Usta˛pienie J. E. Biskupa Matulewicza, „Słowo” 1925 nr 176. Artykuł był anonimowy. O jego autorstwie pisał ks. A. Wiskont (AGM, Acta GM, Littterae II, 13 IX 1925).
RkJQdWJsaXNoZXIy MjI2Mw==