Równiez˙ cała˛ diecezje˛ przygotowywał do tego wydarzenia. 22 grudnia 1922 roku Pius XI ogłosił pierwsza˛ encyklike˛ Ubi arcano Dei o pokoju Chrystusowym. W wyja˛tkowy sposób odnosiła sie˛ ona do diecezji wilen´skiej. Maja˛c to na uwadze, Biskup uprzyste˛pnił ja˛ wiernym w obszernym streszczeniu, w formie swego rodzaju listu pasterskiego, który polecił odczytac´ z ambon w pierwsza˛ niedziele˛ po Wielkanocy. Na pocza˛tku encykliki Pius XI stawia diagnoze˛ s´wiata. Pomimo z˙e wojna sie˛ zakon´czyła, prawdziwego pokoju nie ma. Przejawem tego jest walka klas, obniz˙enie poziomu z˙ycia rodzinnego, zdziczenie obyczajów. Cze˛sto ludzie nie uwaz˙aja˛ sie˛ za braci, ale za wrogów. Ida˛c za mys´la˛ papiez˙a, bp Matulewicz omawia s´rodki zaradcze. Przede wszystkim nalez˙y przywrócic´ „Pokój Chrystusowy w Królestwie Chrystusowym”, oparty na sprawiedliwos´ci, miłos´ci, poszanowaniu prawa i władzy. Z´ródła tego pokoju papiez˙ widzi w Kos´ciele. Na zakon´czenie Pius XI przytacza mys´l, takz˙e droga˛ Biskupowi, aby władza s´wiecka nie mieszała sie˛ do spraw religii i Kos´cioła zwłaszcza wydaja˛c niesprawiedliwe i szkodliwe ustawy61. Sprawozdanie biskupa ze stanu diecezji sporza˛dzone według Kodeksu Prawa Kanonicznego obejmuje 58 stron maszynopisu. Biskup omawia najpierw ogólnie sprawy diecezji, a naste˛pnie szczegółowo zdaje relacje˛ o dobrach materialnych, o wierze i kulcie Boz˙ym, o inwentarzach i archiwach, o samym ordynariuszu, o kurii, kapitule, seminarium, o ksie˛- z˙ach (dziekanach i proboszczach). Całos´c´ zamyka podsumowaniem i ogólna˛ ocena˛62. Władze administracyjne kwestionowały obywatelstwo polskie bp. Matulewicza i zamierzały zrobic´ z tego „sprawe˛” przy staraniach o wydanie paszportu. O zamiarach wyjazdu bp. Matulewicza i wszcze˛ciu kroków w celu uzyskania dokumentu w Warszawie poinformował MSW delegat Walery Roman63. Jednak jak pisał 18 lipca 1923, a wie˛c juz˙ w czasie pobytu bp. Matulewicza w Rzymie, minister Władysław Kiernik: „Według uzyskanych przez Ministerstwo wiadomos´ci, ks. biskup Matulewicz miał uzyskac´ feuille de route z Ministerstwa Spraw 381 61 Ojca S´ w. Piusa XI encyklika, „Kurenda” 1923 nr 3, s. 31-35. 62 Litterae, s. 87, Relatio de statu ecclesiarum dioecesis, 11 VI 1923. 63 AAN, MWRiOP 457, k.15-16, pismo W. Romana do MSW, 19 V 1923.
RkJQdWJsaXNoZXIy MjI2Mw==