Do tej sprawy Konferencja Episkopatu powróciła podczas obrad w Warszawie w dniach 26-29 maja 1925 roku z udziałem bp. Matulewicza. Zaplanowano z diecezji wilen´skiej przydzielic´ diecezji pin´skiej 63 parafie, diecezji łuckiej 18 parafii wraz z Brzes´ciem nad Bugiem, diecezji siedleckiej 3 parafie, diecezji łomz˙yn´skiej 34 parafie wraz z Białymstokiem37. Z listu bp. Matulewicza do bp. Przez´dzieckiego z 25 lipca 1925 roku widac´, z˙e plan delimitacji diecezji wilen´skiej opracowała komisja a szczegółami miał sie˛ zaja˛c´ abp Ropp38. Nie przeszkadzało to „Expressowi Porannemu” 12 sierpnia 1925 roku pisac´ o „zamachu bp. Matulewicza na polskos´c´ diecezji wilen´skiej”39 chociaz˙ on po zrzeczeniu sie˛ diecezji wilen´skiej, od tygodnia przebywał w Rzymie. Decyduja˛cy wpływ na ostateczny kształt póz´niejszej archidiecezji wilen´skiej wywarł kanclerz kurii wilen´skiej prałat Lucjan Chalecki. Po opuszczeniu Wilna przez bp. Matulewicza (3 VIII 1925) uwaz˙ał, z˙e moz˙e zaprezentowac´ własne zdanie, zreszta˛ zgodne ze stanowiskiem Kapituły. W lis´cie do swego kolegi bp. Przez´dzieckiego 9 sierpnia 1925 roku pisał: „Diecezja wilen´ska, skutkiem oderwania od niej powiatów takich, jak białostocki i bielski, a zwłaszcza białostocki, jest skazana na zagłade˛ elementu polskiego, na głód powołan´ do stanu kapłan´skiego z narodowos´ci polskiej. Zostały powiaty o narodowos´ci przewaz˙nie białoruskiej, ska˛d be˛da˛ sie˛ rekrutowały zaste˛py młodziez˙y seminaryjnej. Was´n´ narodowos´ciowa wzmoz˙e sie˛ do rozmiarów potwornych. Z˙aden tu biskup długo popasac´ nie be˛dzie. Wichrza˛cych kapłanów Białorusinów nie be˛dzie moz˙na przenies´c´ na rdzenne polskie parafie, by ich unieszkodliwic´”40. A wie˛c „czysto polska” diecezja wilen´ska nie była tak bardzo czysta, a południowe dekanaty były potrzebne, z˙eby zasilac´ jej polskos´c´ i ograniczac´ białoruskie aspiracje narodowe. Przytoczone argumenty podziałały na bp. Przez´dzieckiego. W lis´cie do kolegi pisał: „Jedno Ci powiedziec´ moge˛, z˙e uczyniono wszystko, aby polskos´c´ nie została pogne˛biona i aby pasterze archidiecezji wi376 37 B. Kumor, Granice..., „Archiwa, Biblioteki i Muzea Kos´cielne” 1971, t. 22, s. 328. 38 LP, t. III, s. 20. 39 Zamach na polskos´c´ diecezji wilen´skiej, „Express Poranny” 1925, nr 222, 12 VIII. 40 ADS, Podział diecezji i metropolii 1925-1926, k. 87, list L. Chaleckiego do H. Przez´- dzieckiego, 9 VIII 1925.
RkJQdWJsaXNoZXIy MjI2Mw==