Projekt cze˛stochowski wywołał lawine˛ protestów. 12 lipca 1924 roku czterystu ksie˛z˙y, zgromadzonych w Wilnie na rekolekcjach, wystosowało list otwarty do nuncjusza Lauriego w obronie najbardziej us´wiadomionej ludnos´ci diecezji32. Podobny list otrzymał bp Matulewicz33. Wielu ludziom moz˙na by przypisac´ autorstwo projektu okrojenia diecezji wilen´skiej, ale na pewno nie bp. Matulewiczowi. Tymczasem kos´cielny ekspert „Rzeczpospolitej” Leon Radziejowski informował społeczen´stwo polskie, z˙e bp Matulewicz „zachowuja˛c zewne˛trzna˛ lojalnos´c´ wobec władz Rzeczypospolitej, nie przestaje jednak uprawiania polityki kos´cielnej sprzecznej z dobrem jego polskiej owczarni i pan´stwa.” A robi to, proponuja˛c odcie˛cie dwóch powiatów i ta diecezja o „wybitnie polskim charakterze” „stanie sie˛ diecezja˛ o ludnos´ci mieszanej bez liczebnej przewagi Polaków”, bp Matulewicz zas´ be˛dzie mógł prowadzic´ swoja˛ polityke˛ narodowos´ciowa˛34. Równoczes´nie z pracami nad delimitacja˛ diecezji, od 1921 roku rza˛d polski pracował nad projektem konkordatu. Biora˛c pod uwage˛ znaczenie Wilna dla kultury polskiej oraz powia˛zanie z nim Piłsudskiego, nie wyobraz˙ano sobie, by mogło byc´ tylko zwykła˛ diecezja˛. Do tej koncepcji nawia˛zał tez˙ negocjator rza˛du polskiego Stanisław Grabski. W artykule IX projektu konkordatu umieszczono prowincje˛ kos´cielna˛ wilen´ska˛ obejmuja˛ca˛ arcybiskupstwo wilen´skie oraz diecezje˛ łomz˙yn´ska˛ i pin´ska˛35. Tocza˛ca sie˛ w ramach Episkopatu dyskusja, dotyczyła juz˙ tylko granic poszczególnych diecezji. W lis´cie do bp. Przez´dzieckiego z 9 maja 1925 roku bp Matulewicz maja˛c w pamie˛ci ustalenia biskupów w Cze˛- stochowie, zgodził sie˛ na odsta˛pienie dekanatu sokólskiego i da˛browskiego diecezji łomz˙yn´skiej, a okre˛gu białostockiego diecezji pin´- skiej36. 375 32 O całos´c´ diecezji wilen´skiej, „Rzeczpospolita” 1924 nr 198, z 21 VII. 33 LCVA, 1674, 2, vol. 125,list bez daty. 34 L. Radziejowski, O dwa dekanaty, „Rzeczpospolita” 1924, nr 198. 35 J. Wisłocki, Konkordat polski z 1925 roku. Zagadnienia prawno-polityczne, Poznan´ 1977, s. 273. 36 B. Kumor, Pocza˛tki metropolii wilen´skiej, „Studia Teologiczne” Białystok, Drohiczyn, 1987-1988, nr 5-6, s. 88.
RkJQdWJsaXNoZXIy MjI2Mw==