Pasterze katoliccy pragna˛cy ułatwic´ prawosławnym powrót do jednos´ci z Kos´ciołem katolickim, wysune˛li koncepcje˛ nowego obrza˛dku zwanego neounia˛. Bp. Matulewicz juz˙ 15 grudnia 1919 roku sygnalizował problem nuncjuszowi Rattiemu, pisza˛c: „Pewni kapłani, którym lez˙y na sercu nawrócenie schizmatyków Białorusinów, postawili zagadnienie wprowadzenia obrza˛dku grecko-łacin´skiego i załoz˙enia Kos´cioła unickiego”6. Wprawdzie istniał obrza˛dek greckokatolicki, jednak w oczach prawosławnych był on zniekształcony i pełen latynizmów. Ponadto obcia˛z˙ały go da˛z˙enia niepodległos´ciowe Ukrain´ców. Nawet słowo „unia” posiadało złe skojarzenia. Rosjanie prawosławni cze˛sto powtarzali: nie unia lecz jeden Kos´ciół, w którym byłaby róz˙norodnos´c´ obrza˛dków. Stolica Apostolska wyszła naprzeciw tym da˛z˙eniom. Pius XI, były nuncjusz w Warszawie, doceniał znaczenie problematyki wschodniej. W 1922 roku ogłosił list apostolski Orientalium dignitas7. W 1925 roku przy Kongregacji Kos´cioła Wschodniego powołał Papieska˛ Komisje˛ Pro Russia8. Rozwijał Papieski Instytut Studiów Wschodnich, załoz˙ony przez Benedykta XV9. Z polecenia Piusa XI jezuici stworzyli w swoim zakonie gała˛z´ wschodnia˛10. Jak o tym be˛dzie mowa niz˙ej, w tym dziele Watykan liczył równiez˙ na udział bp. Matulewicza. W latach 1923-1924 Stolica Apostolska nadała biskupowi podlaskiemu Henrykowi Przez´dzieckiemu specjalne uprawnienia wraz z instrukcja˛, jak nalez˙y prowadzic´ prace˛ unijna˛11. Kongregacja Kos´cioła Wschodniego poleciła, aby przyjmowanym do Kos´cioła katolickiego prawosławnym pozostawic´ wszystkie ich cerkiewne zwyczaje i liturgie˛, poprawiona˛ jedynie pod wzgle˛dem dogmatycznym. Ten obrza˛dek nazwano bizantyjsko-słowian´skim, a w historiografii zwykło sie˛ go nazywac´ neounia˛. Centrum tej pracy unijnej znajdowało sie˛ w klasztorze 306 6 Stolica, s. 181. 7 „L’Osservatore Romano” 26 VII 1922. 8 Sacra Congregazione per le Chiese Orientali, Oriente Cattolico, wyd. 4, Città del Vaticano, 1974, s. 65. 9 Tamz˙e, s. 745. 10 Zbiory własne, pismo generała W. Ledóchowskiego do bp. M. D’Herbigny, 16 V 1931. 11 Tamz˙e, list pasterski bp. H. Przez´dzieckiego, 15 IV 1931.
RkJQdWJsaXNoZXIy MjI2Mw==