8. STARANIA O PRZYWRÓCENIE JEDNOS´CI Z PRAWOSłAWNYMI Jerzy Matulewicz, przebywaja˛c przez dłuz˙szy czas ws´ród prawosławnych Rosjan1, dostrzegł ws´ród nich ogromne pole pracy. Wyrazem tego zainteresowania była jego rozprawa doktorska. Równiez˙ do pierwszorze˛dnych zadan´ wznowionego Zgromadzenia Ksie˛z˙y Marianów zaliczał obszary Rosji i Syberii, „gdzie tyle dusz bła˛ka sie˛ bez przewodników”2. Jako biskup wilen´ski zetkna˛ł sie˛ z prawosławiem w praktyce. Według spisu polskiego z lat 1919-1921, na terenie diecezji wilen´skiej zamieszkiwało 732 tys. (31,3%) prawosławnych3. Sprawa przywrócenia z nimi jednos´ci z˙ywo go interesowała. Uwaz˙ał, z˙e jest to zadanie „powaz˙ne” i „s´wie˛te”4. Ogromna˛ wie˛kszos´c´ prawosławnych na wspomnianym terenie stanowili dawni unici. W ostatnim okresie istnienia Kos´cioła unickiego, w 1825 roku, na terytorium łacin´skiej diecezji wilen´skiej istniały 3 diecezje unickie: wilen´ska, licza˛ca około 284.390 wiernych w 304 parafiach, oraz cze˛s´ciowo połocka z 514.350 wiernymi w 436 parafiach i brzeska z około 617.220 wiernymi w 540 parafiach5. Równiez˙ na terenach innych diecezji było duz˙o prawosławnych. 305 1 Oprócz Petersburga i okolic zwiedził Moskwe˛ (LL, s. 265, list do A. Dambrauskasa, 30 I 1908) 2 Dd, s. 81, 25 I 1911. 3 Spis ludnos´ci na terenach administrowanych przez Zarza˛d Cywilny Ziem Wschodnich (grudzien´ 1919), z mapa˛, wydał E. Romer, Lwów 1920, s. 31. Dane dotycza˛ce 3 powiatów województwa białostockiego, których nie obja˛ł spis z 1919 r. znajduja˛sie˛ w: Pierwszy powszechny spis Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 30 IX 1921, Województwo Białostockie, w: Statystyka Polski, Warszawa 1927, s. 24, 28, 42. 4 ACCO, Commissione per la Russia, 483/28, J. Matulewicz do nuncjusza L. Lauriego, 4 XII 1921. 5 H. Wyczawski , Cerkiew Wschodnia na terytorium (Archi)diecezji Wilen´skiej, „Studia Teologiczne” Białystok, Drohiczyn, Łomz˙a, (1987-1988), nr 5-6, s. 247, 279.
RkJQdWJsaXNoZXIy MjI2Mw==