o tym, nuncjusz jak zwykle dodał: „Ekscelencja zrobi to, co be˛dzie uwaz˙ał w Panu za stosowne”71. Po przeanalizowaniu całej sprawy bp Matulewicz doszedł do naste˛puja˛cych wniosków: 1. Nalez˙y podtrzymac´ uz˙ywanie je˛zyka litewskiego jak dawniej; jego usunie˛cie byłoby nieludzkie, niesprawiedliwe i szkodliwe dla religii. 2. Ustalony porza˛dek nalez˙y zachowac´. Polacy nie skarz˙a˛ sie˛, z˙e maja˛ za mało naboz˙en´stw w je˛zyku polskim, ale z˙e oprócz nich równiez˙ Litwini chca˛ miec´ naboz˙en´stwa w je˛zyku litewskim. 3. Nalez˙y czasowo przenies´c´ kazania po litewsku na inna˛ godzine˛, gdy kos´ciół jest pusty. A jes´li nawet wtedy Litwini nie zostana˛ do nich dopuszczeni, nie moz˙na be˛dzie tego wytłumaczyc´ inaczej jak tylko przewrotnos´cia˛ i brakiem wszelkich uczuc´ ludzkich ze strony awanturników. 4. Nie moz˙na absolutnie uste˛powac´ organizatorom zajs´c´, gdyz˙ be˛da˛ wyrzucac´ je˛zyk litewski z innych parafii mieszanych, jak to juz˙ próbuja˛ czynic´, za czym pójdzie usuwanie je˛zyka polskiego przez Litwinów w parafiach, gdzie stanowia˛ wie˛kszos´c´72. Bp Matulewicz zakon´czył swoja˛ polemiczna˛ relacje˛ słowami: „Czytaja˛c i badaja˛c te memoriały, nie mogłem sie˛ powstrzymac´ od podziwu nad ludzka˛ zuchwałos´cia˛, z˙e ci sami ludzie, którzy w sposób oczywisty byli sprawcami zła w Raduniu i ponosza˛ za to wine˛, tak bezczelnie, tak uparcie zrzucaja˛ ja˛ na innych, innych oskarz˙aja˛, przeciwko innym nie boja˛ sie˛ głos´no wykrzykiwac´. Nie wiedziałem wprost, co mam bardziej podziwiac´ i nad czym ubolewac´, czy nad tym, z˙e autorzy w tak krótkich tekstach zdołali umies´cic´ az˙ tyle błe˛dów, tyle bezpodstawnych zarzutów, tyle fałszywych twierdzen´, z˙eby nie powiedziec´ kłamstw, czy tez˙ to, z˙e tego rodzaju pisma, nie poparte z˙adnymi dokumentami, tak jawnie tendencyjne, tak fałszywe, wypowiadane z taka˛ lekkomys´lnos´cia˛ i zuchwałos´cia˛ odwaz˙yli sie˛ przedstawic´ tak dostojnemu a powaz˙nemu trybunałowi, z którego nie godzi sie˛ szydzic´, a mianowicie Stolicy Apostolskiej”73. Ta relacja wywarła wraz˙enie na nuncjuszu Laurim. Jeden 286 71 LCVA, 1674, 2, vol. 34, k. 22, list L. Lauriego do J. Matulewicza, 22 V 1924. 72 AGM, Acta GM, Acta Vilnensia, De turbis..., k. 20. 73 Tamz˙e, k. 20-21.
RkJQdWJsaXNoZXIy MjI2Mw==