sie˛ to wszystko zgodnie z prawem polskim i az˙ trudno uwierzyc´, z˙e Ministerstwo Spraw Wewne˛trznych sformułowało wniosek o odwołanie bp. Matulewicza ze stolicy biskupiej, bo „ksie˛z˙a Litwini i Białorusini w czasie akcji agitowali za lista˛ nr 16”145 czyli mniejszos´ci narodowych. Aby przywołac´ ksie˛z˙y Białorusinów i Litwinów do porza˛dku, strona polska domagała sie˛ dla nich kar od Biskupa. Delegat rza˛du na Ziemie˛ Wilen´ska˛ Walery Roman, przysyłaja˛c 31 maja 1923 roku do Ministerstwa Wyznan´ Religijnych i Os´wiecenia Publicznego oskarz˙enia na ksie˛z˙y, zaznaczył: „Materiały te w wie˛kszos´ci nie daja˛ podstawy do wytoczenia spraw karnych, lecz jak to niejednokrotnie miałem sposobnos´c´ podkres´lic´, brak cech przeste˛pstwa bynajmniej nie przesa˛dza, z˙e działalnos´c´ danego ksie˛dza nie jest politycznie wybitnie szkodliwa”146. Dwa tygodnie wczes´niej pisał o innej trudnos´ci: „Interwencja władz w stosunki pomie˛dzy duchowien´stwem a ludnos´cia˛ jest rzecza˛ niezmiernie draz˙liwa˛ i z łatwos´cia˛ moz˙e byc´ wyzyskana przeciwko tym władzom. S´ miało moz˙na powiedziec´, z˙e na naszych terenach «rza˛d dusz» nalez˙y w ogromnej wie˛kszos´ci do duchowien´stwa”147. Jako z˙e karanie ksie˛z˙y Litwinów naraz˙ało Polaków na represjonowanie ich przez władze litewskie w Republice Litewskiej, a nawet na kłopotliwa˛ interwencje˛ w Lidze Narodów czy u nuncjusza, jedynym wie˛c „dobrym” rozwia˛zaniem było załatwianie tego rodzaju sprawy przez Biskupa na drodze administracyjnej. Tymczasem bp Matulewicz nie był bynajmniej skłonny do karania. Generałowi Stefanowi Mokrzeckiemu, domagaja˛cemu sie˛ usuwania ksie˛- z˙y Białorusinów i Litwinów, os´wiadczył: „Ja dla narodowos´ciowych czy politycznych wzgle˛dów, jes´li one nie sa˛ przeciwne nauce Chrystusa, ani jednego ksie˛dza nie karałem i nie be˛de˛ karał. Trzymam sie˛ tej zasady, z˙e zbawieniu nie sprzeciwia sie˛ to, z˙e ktos´ jest zwolennikiem federacji lub aneksji, z˙e stoi za niepodległos´cia˛ Litwy albo chce ja˛ przyła˛czyc´ do Polski. Ja w tym wzgle˛dzie pozostawiam kaz˙demu swobode˛”148. 212 145 AAN, MWRiOP 457, k. 144, wniosek w sprawie przeniesienia ks. biskupa Matulewicza z katedry biskupiej w Wilnie, zała˛cznik do pism MSW, 31 X 1923. 146 AAN, MWRiOP 891, k. 161, pismo W. Romana do MWRiOP, 31 V 1923. 147 Tamz˙e, vol. 457, k. 79, W. Roman do MWRiOP, 19 V 1923. 148 Journal, s. 292.
RkJQdWJsaXNoZXIy MjI2Mw==