Polskiej i jest wyrazicielem jej pote˛gi i jednos´ci. [...] Dzie˛ki Ci, z˙es´ przybyc´ raczył tu do nas, do tej ziemi. Mamy niezłomna˛ nadzieje˛, z˙e Twój pobyt, Twe słowa oz˙ywia˛ i spote˛guja˛ we wszystkich ducha obywatelskiego i pobudza˛ wszystkich do ofiarnej i wyte˛z˙onej pracy, do cnót obywatelskich, a nade wszystko do zgody, miłos´ci i jednos´ci, z˙e be˛da˛ balsamem na rany nasze i wniosa˛ ws´ród nas i utrwala˛ pokój”91. W tej intencji ofiarował Msze˛ s´w., podczas której kazanie wygłosił ks. Czesław Falkowski. Na zakon´czenie ods´piewano Te Deum92. Wschodnie granice Polski, a w znacznej mierze i diecezji wilen´- skiej, zostały ustalone traktatem ryskim z 18 marca 1921 roku. Przy jego zawieraniu ze strony polskiej najwie˛cej do powiedzenia miała Narodowa Demokracja. Jak zaznacza Stanisław Mackiewicz, „Oficjalna teza tego stronnictwa stanowi: wzia˛c´ tylko tylu Białorusinów, ilu moz˙emy w krótkim czasie spolonizowac´”93. Pomimo podziałów partyjnych, ta polityka była prowadzona. Wacław Kryn´ski trafnie zauwaz˙ył: „przecie˛tny inteligent-kresowiec potrafi byc´ jednoczes´nie czcicielem Dmowskiego i jego programu oraz gora˛cym zwolennikiem Piłsudskiego”94. W tej polityce liczono powaz˙nie na role˛ Kos´cioła, chca˛c go wykorzystac´ instrumentalnie. W wytycznych MWRiOP z 5 lutego 1924 roku czytamy, z˙e pan´stwo potrzebuje Kos´cioła do „zamalgowania swej niejednolitej ludnos´ci”, czyli do polonizacji, sta˛d nalez˙y dbac´ „o zapewnienie pan´stwu decyduja˛cego wpływu na organizacje wyznaniowe. Rozdział Kos´cioła i szkolnictwa od polityki be˛dzie moz˙liwy dopiero po ustaleniu sie˛ pan´stwowos´ci”. W granicach linii Curzona je˛zyk polski powinien byc´ wyła˛czny przy naboz˙en´stwach dodatkowych95. Podobnymi prerogatywami kierowali sie˛ delegat rza˛du Walery Roman96 i wojewodowie północnowschodniej Polski. Stanisław Downarowicz, wojewoda poleski, którego władza cze˛s´ciowo rozcia˛gała sie˛ na diecezje˛ wilen´ska˛, 28 lutego 184 91 Pw, s. 201-202. 92 „Słowo” 1923, nr 230 z 16 X. 93 [Stanisław Mackiewicz] Cat, Kwestie partyjne na zjez´dzie ziemian, „Słowo” 1923, nr 265, 94 W. Kryn´ski, Z˙ ycie polityczne na Kresach Wschodnich, „Gazeta Warszawska” 1922, nr 1. 95 AAN, MWRiOP 350 k. 48, Niektóre wytyczne polityki MWRiOP wobec obcych wyznan´ i narodowos´ci, 5 II 1924. 96 AAN, MWRiOP 457, k. 163-164, W. Roman do MWRiOP 4 XII 1923.
RkJQdWJsaXNoZXIy MjI2Mw==