kumentu jest usilna pros´ba, aby nie mianowac´ Matulewicza biskupem, do czego jednakz˙e powołuje go powszechna opinia. W rzeczywistos´ci sa˛ to nowe s´wiadectwa, mówia˛ce o jego zdatnos´ci do tego urze˛du”54. Wyraził tez˙ przypuszczenie, z˙e ks. Matulewicz moz˙e byc´ drugim Aurelim Bacciarinim, który pochodził ze Szwajcarii, był wychowany i pracował w Rzymie, a naste˛pnie został wysłany jako biskup do Lugano w Szwajcarii. Tak wie˛c usiłowania ks. Matulewicza odnosiły skutek odwrotny do zamierzonego. 13 maja 1918 roku reprezentuja˛cy Tarybe˛ na zewna˛trz Augustinas Voldemaras wraz z ks. Juozasem Purickisem złoz˙ył wizyte˛ nuncjuszowi Pacellemu, po której 19 maja wystosował pismo w sprawie obsadzenia biskupstwa wilen´skiego. Maja˛c na wzgle˛dzie koncepcje˛ przyszłego pan´- stwa litewskiego, Voldemaras dowodził: biskup w dawnym Wielkim Ksie˛stwie Litewskim zajmował pierwsze miejsce i tak be˛dzie w nowym królestwie. Biskup to „przywódca całego narodu”. Jako taki „przede wszystkim powinien byc´ biegły w sprawach politycznych czy to litewskich, czy polskich, czy niemieckich”. Biora˛c pod uwage˛ trudna˛ sytuacje˛ Litwinów w diecezji wilen´skiej, powinien byc´ przedsie˛biorczy i odwaz˙ny. Takim kandydatem, według Voldemarasa, jest ks. Olšauskis. Jest tez˙ wyraz˙ona aluzja do ks. Matulewicza: „człowieka mało sobie znanego, który niemal całe z˙ycie spe˛dził pos´ród sa˛siedniego narodu, naród litewski odrzuci”55. 11 czerwca 1918 roku Gabrys w imieniu Taryby wysłał pismo do kardynała Gasparriego z pros´ba˛ o mianowanie jednego z trzech kandydatów: K. Olšauskisa, A. Dambrauskasa i Jonasa Matsulewicza56. Jednoczes´nie trwała akcja Polaków, którzy zwalczali kandydatów niemiecko-litewskich i przedstawiali własnych. Arcybiskup gniez´nien´ski Edmund Dalbor 4 kwietnia 1918 roku przestrzegał Kurie˛ Rzymska˛, z˙e mianowanie Litwina fanatyka, wrogiego Polakom, przyniosłoby nieobliczalne straty dla Kos´cioła na Litwie57. Ks. Jan Rostworowski TJ po powrocie z Wilna 22 kwietnia 1918 roku złoz˙ył w nuncjaturze wie147 54 Stolica, s. 73-74, raport Rattiego dla P. Gasparriego, 29 VI 1918. 55 ASCAPC, Russia 514, prot. 82808, pismo A. Voldemarasa do Pacellego, 19 V 1918. 56 ASV, ANM 344, rub. 7436. 57 Diocesi di Vilna..., dz. cyt., s. 57-59.
RkJQdWJsaXNoZXIy MjI2Mw==