przez komunistów po drugiej wojnie s´wiatowej klasztorów na Litwie zbiory mariampolskie zabrano do Archiwum Akt Nowych w Wilnie i doste˛p do nich był niemoz˙liwy. W tych warunkach powstaja˛ce prace o abp. Matulewiczu opieraly sie˛ głównie o Archiwum Marianów w Rzymie. Całe jego z˙ycie najpełniej przedstawił Antanas Kucˇas, profesor historii w amerykan´skim uniwersytecie w Scranton1. Natomiast w je˛zyku polskim obszerny, niepublikowany z˙yciorys napisał uczen´ i wychowanek Błogosławionego ks. Marian Wis´niewski2. Istnieja˛ równiez˙ cze˛s´ciowe opracowania posiadajace duz˙a˛ wartos´c´ do których nalez˙y pierwsza obszerna ksia˛z˙ka, opracowana zespołowo w je˛zyku litewskim, pos´wie˛cona bł. Jerzemu3. Jej autorzy kontaktowali sie˛ z rodzina˛ i dostarczyli wielu wiadomos´ci z dziecin´stwa Błogosławionego. Nie mniej wartos´ciowe sa˛ dwie prace dyplomowe ks. Steponasa Matulisa o bł. Jerzym: jako o odnowicielu marianów4 i o wizytatorze apostolskim5. W ostatnich latach baza z´ródłowa bardzo sie˛ poszerzyła. Wraz z odzyskaniem niepodległos´ci Litwy udoste˛pniono do badan´ historycznych poprzednio zabrane zbiory mariampolskie i kurii wilen´skiej. W 1985 roku Jan Paweł II otworzył archiwa dykasterii rzymskich za okres pontyfikatu Piusa X (1903-1914) i Benedykta XV (1914-1922). Badacze sie˛gne˛li tez˙ do innych zasobów: Archiwum Akt Nowych w Warszawie, Archiwum Diecezji Kieleckiej, Archiwum Diecezji Siedleckiej, Archiwum Uniwersytetu we Fryburgu, materiałów Akademii Duchownej w Petersburgu. Dokładniej wykorzystali tez˙ prase˛ polska˛. 8 1 A. Kucas, Archbishop George Matulaitis, translated from Lithuanian and adapted by S. C. Gaucias, Chicago 1981. 2 M.Wis´niewski,Sługa Boz˙y arcybiskup Jerzy Matulewicz, odnowiciel i reformator Zakonu Ksie˛z˙y Marianów, Rzym 1955, mps w AMPP. 3 Arkivyskupas Jurgis Matulevicˇius, red. K. Cˇibiras, Marijampoleje 1933; tłumaczenie polskie: Arcybiskup Jerzy Matulewicz, przetłumaczył A. Kucˇas, fragmenty, mps w AMPP. 4 S. Matulis, Palaimintasis arkivyskupas Jurgis Matulaitis, M.I.C. Marijonu gaivintojas, 1909-1927, Nottingham 1966; oryginał: S. Matulis, Mariani sub reformatore Servo Dei Achiepiscopo Georgio Matulaitis – Matulewicz 1909-1927, Nottingham 1971, mps w AMPP. 5 S. Matulis, Archiepiscopus Georgus Matulaitis-Matulewicz M.I.C. Visitator Apostolicus pro Lituania 1925-1927, mps w AGM.
RkJQdWJsaXNoZXIy MjI2Mw==