Ephemerides Marianorum - Studia historyczno-teologiczne (2012)

wyznaczony jako punkt zborny dla ochotników i miejsce gromadzenia się Gwardii Narodowej 115 . Według litewskiego historyka J. Totoraitisa, rząd rosyjski, karząc marianów za wspieranie powstania, zesłał kilku dyscyplinarnie w głąb Rosji 116 . Warto wspomnieć o innym rodzaju działalności, jaką było surowo zakazane i karane przez rząd carski rozpowszechnianie literatury pa- triotycznej i religijnej. Była ona nielegalnie przerzucana z Francji i Prus i miała za zadanie chronić przed rusyfikacją i prawosławiem. Dotyczy- ło to zwłaszcza wschodniej części Rzeczpospolitej. Głównym ośrodkiem przerzutu literatury był klasztor w Mariampolu i mocno zaangażowa- ni w tę akcję marianie. W 1846 r. policja carska wykryła działalność emisariuszy i zaaresztowała dużą grupę działaczy, w tym 3 marianów z Mariampola. Jednym z nich był ks. K. Matulewicz, który zmarł w cza- sie śledztwa w Cytadeli Warszawskiej, a ks. K. Szwermicki po 6 latach ciężkiego procesu został skazany na bezterminowe zesłanie na Sybe- rię 117 . Za działalność patriotyczną i za współpracę z powstańcem Pan- taleonem Potockim 118 czterej marianie ze Skórca i Goźlina również zo- stali zesłani w głąb Rosji; najbardziej z nich został ukarany, za powią- zania ze spiskowcami, kleryk T. Kraśnicki (Karśnicki) – skazano go na 25 lat służby w karnym syberyjskim batalionie liniowym 119 . Wśród czterech skazanych znalazł się o. Stanisław Pórzycki, przełożony gene- ralny marianów w latach 1835-1844, człowiek wybitny, mocny du- chowo, przedsiębiorczy i energiczny, niezwykle aktywny w nielegalnych kontaktach ze Stolicą Apostolską. Jego aktywna działalność przyczy- niła się do liczebnego rozwoju Zakonu, bowiem w 1841 r. w 8 klasz- torach było 86 marianów 120 , co stanowiło ewenement w porównaniu 115 Kurier Warszawski z 27 XII 1830; J. Totoraitis, Marianie ..., 32-34. 116 J. Totoraitis, Marianie ..., 37. Jest to jedyna informacja o zesłaniu marianów na Sybir za wspieranie powstania listopadowego, i budząca mocne wątpliwości. 117 AGAD, Stała Komisja Śledcza I/2236, I/2237; Archiwum Diec. Łomżyńskiej, Tajne Towarzystwa 520, k. 115-117. 118 AGAD, Komisja Rząd. Spraw Wewn. 7562: AGAD, Kancelaria Nowosilcowa, nr 550; AGAD, Stała Komisja Śledcza I/18116. 119 Biblioteka Narodowa, rkps III 6555k. 40v, 43; AGAD, Stała Komisja Śledcza I/1816.; M. Janik, Dzieje Polaków na Syberii , Kraków 1928, 139. 120 J. Kosmowski, Marianie ..., 135-137, 187, 192, 245. Na temat liczby marianów w 1841 r. zob. ASV, Arch. Nuncjatury Wiedeńskiej, vol. 281, I.k. 840, „J. Dziewulski do nuncjusza P. Leopardiego 1 V 1841”. Jan Kosmowski MIC 78

RkJQdWJsaXNoZXIy MjI2Mw==