Pisma-zebrane-Papczynski.indb

247 cz : ogólny i właciwy kunszt kadej mowy gatunku. Mówimy na przykład, że skoro udziałem człowieka jest rozum, to istota pozbawiona rozumu człowiekiem nie jest, ale to bynajmniej nie oznacza, że będąc pozbawiona rozumu, przesta- je być istotą żywą. Cyceron, Filipika 3, 12 , tak różnicuje służbę u kogoś: „I choć każda służba u kogoś jest czymś uwłaczającym, to służba u zepsutego, rozpustnego, zniewieściałego człowieka, u takiego, który nawet w chwili zagrożenia nie potrafi być trzeź- wy, jest czymś naprawdę nie do zniesienia”. Ten fragment tekstu zainspirował utalentowanego poetę do napisania dystychu elegijnego na gorliwego kaznodzieję Men- niusza: „O, jak cię świętym zwać byśmy mogli, mój Menniuszu, Gdyby mówić coś | tyle znaczyło, co czyn”. 10. Argument oparty na podobieństwie ( similitudo ) wykorzy- stuje odczucie pewnej wspólnoty cech między podobnymi rze- czami. Cyceron tak powiada: „Podobnie jak dotknięci jakąś cho- robą albo brakiem smaku nie doznają przyjemności w jedzeniu, tak też rozpustnicy, skąpcy, złoczyńcy nie zasmakują pochwały” 61 . Czasem podobieństwo zachodzi wtedy, kiedy dwom wyłusz- czeniom [przedstawieniom] sprawy (gr. próthesis , łac. propositio ) lub większej ich liczbie odpowiada jedna definicja 62 lub więcej. Seneka pisze: „Właściwością wielkiego ducha jest okazywa- nie pogardy wszystkiemu, co wielkie, i obieranie rzeczy raczej miernych niźli nadmiernych. Tamte bowiem są pożyteczne i po- trzebne do życia, te zaś przez samą okoliczność, że przekracza- ją miarę, szkodzą. W taki sposób zbyt wielka wybujałość zboża zwala na ziemię zasiewy, w taki sposób łamią się od nadmiernego ciężaru gałęzie, w taki sposób miarę przechodzące urodzaje nie osiągają dojrzałości. To właśnie zdarza się i duszom rozsadza- nym niejako przez nieumiarkowane powodzenie, którego nad- używają z krzywdą nie tylko innych, lecz i własną” 63 . 61 Cyceron, Filipika 2, 45. 62 Gr. apódosis, ‘określenie, wyjaśnienie’. 63 Seneka, Ep. VI 39, 4, w: Seneka, Listy moralne do Lucyliusza , przekł. W. Kornatowski, Warszawa 1998 . Podobień- stwo