Pisma-zebrane-Papczynski.indb

zwiastun królowej sztuk 176 gumentacji ( loci communes ) albo od takiego wprowadzenia, któ- re powinno [od razu] przykuć uwagę słuchaczy ( insinuatio ), od czego – jak to już powiedziałem wcześniej – powinna zaczynać się każda teza. 3. Wymienione cztery ogólne schematy argumentacji: schemat argumentacji odnoszący się do zgodności z prawem ( legitimum ), schemat argumentacji odwołujący się do sprawiedliwości, słusz- ności ( iustum ), schemat argumentacji odwołujący się do uży- teczności ( utile ), schemat argumentacji odwołujący się do możli- wości ( possibile ) – omówiono już wyżej. Schemat argumentacji odnoszący się do tego, co jest godziwe ( honestum ), mówi, w czym można znaleźć upodobanie właśnie z tego względu, że coś jest godziwe, a nie z powodu ewentualnej korzyści, jaką można z tego odnieść. Dlatego też ten schemat ar- gumentacji ma większą moc perswazji i dowodzenia niż schemat argumentacji użyteczności ( utile ). Człowiek mądry i doświad- czony nigdy nie zdecyduje się na to, aby to, co godziwe, cenić so- bie mniej niż to, co użyteczne, ani nie ścierpi, by to, co godziwe, było niżej cenione. Schemat wypowiedzi, którym posługujemy się zamiast wnio- skiem, a odwołujący się do tego, co się ostatecznie stanie jako konsekwencja zaistniałej sytuacji, ma pokazać, jaka [z całości ar- gumentacji] wynika wada albo cnota, jakie dobro albo zło, jednym słowem to, co ma się ostatecznie stać, [czyli] koniec wszelkiego działania, jaki trzeba mieć na oku w każdej mowie doradczej 214 . ĆWICZENIE Schematy argumentacji przeciw tancerzom Boleć należy, drodzy słuchacze, nad tym, jak wielu ludzi jest za- ślepionych do tego stopnia, iż nie mogą odróżnić wady od cnoty, co więcej, mają takie zamieszanie w głowie przy podejmowaniu postanowień ( consilium ), w sposobie myślenia ( ratio ) i w sumie- 214 Finis cuiuscumque actionis, qui in quavis deliberatione maxime respicien- dus , to znaczy: est ; toć to stara zasada: quidquid agis, prudenter agas et respice finem (‘cokolwiek czynisz, czyń rozważnie, i patrz końca’). Wstęp z zaskoczenia