Pisma-zebrane-Papczynski.indb

utwory pochwalne 1226 Co miałem więcej powiedzieć o Twoich cnotach 47 ? Wolisz się w nich zaprawiać, niżeli być chwalonym. Tak zaś są znane całe- mu polskiemu krajowi, iż uznał on, że w żadnej mierze nie są one pośledniejsze niż [cnoty] zagranicznych książąt, mimo najwięk- szych i szczególnych dla nich rekomendacji. Zwyciężyłeś (bez zawiści i wzgardy, można powiedzieć) dzięki zaletom ducha, po- konałeś ich głosami wyborców. Otwarcie to wyznają Ci, którzy uznali Ciebie za godniejszego berła niż kogoś innego, mimo że są najdociekliwszymi Platonami 48 w poszukiwaniu cnoty i najsu- rowszymi Katonami 49 w sądzeniu. Podobała im się Twoja roztropność, męstwo, sprawiedliwość, umiarkowanie. Podobała [im] się życzliwość, uprzejmość, wspa- niałomyślność, łagodność, szczególne ornamenta rządzących. Podobała [im] się miłość do ojczyzny, troska o wolność, szacu- nek wobec Senatu, poważanie dla stanu rycerskiego, wierność w przyjaźni, stałość wobec klientów 50 , gotowość czynienia do- brodziejstw, niepamiętliwość krzywd, umiłowanie prawości, 47 Por. W. Kochowski, Roczników Polski klimakter ..., dz. cyt., I, s. 34-35, gdzie jest mowa o cnotach Michała, które szczególnie podobały się współczesnym: „Pobożność jego, gorliwość w spełnianiu obowiązków religijnych, skłonny do po- błażania charakter, przystępne litości serce, łatwe zapominanie uraz, jego stałość w przyjaźni, i co zdobi królów, prowadzenie się moralne. Nie zbywało mu także na usposobieniu do hojności...”. 48 Platon – filozof grecki (427–347 przed Chr.). Tu jako symbol niestrudzone- go badacza i poszukiwacza prawdy i cnót. Por. Słownik kultury antycznej , dz. cyt. 49 Katon Starszy (Cato Maior), zwany także Cenzor (234–149 przed Chr.), mąż stanu, mówca i pisarz. W 184 roku przed Chr. sprawował m.in. urząd cen- zora. Urząd ten sprawował rygorystycznie, nie dbając o to, że ostrym tępieniem wszelkich przejawów zbytku przysporzy sobie wielu wrogów. Por. Słownik kul- tury antycznej , dz. cyt. 50 O. Papczyński mówi tu o instytucji czy grupie społecznej per analogiam do sytuacji w starożytnym Rzymie, gdzie clientes stanowili wolni, lecz niezamoż- ni obywatele rzymscy pozostający w zależności od możnych patronów, wobec których zobowiązali się do posłuszeństwa i wierności. Do obowiązków klienta należało m.in. : być zawsze do dyspozycji patrona, uświetniać jego wystąpienia towarzysząc mu w jego orszaku, głosować na niego. Do obowiązków patrona należała opieka nad klientem, zwłaszcza w sądzie, ale również pomoc finansowa czy materialna. Obie strony były zobowiązane do wzajemnej wierności i lojal- ności. W XVII-wiecznej Polsce taką rolę pełniła drobna szlachta wobec możno- władców czy magnatów – przedstawicieli wielkich rodów jak np. Wiśniowieccy, Radziwiłłowie, Potoccy itd.