Pisma-zebrane-Papczynski.indb

zwiastun królowej sztuk 98 bie nic takiego, co by nie było uzasadnione względami zwięzłe- go i jasnego przedstawienia zasad pięknego wygłaszania mów i właściwego postępowania. Chcesz czynić postępy w wygłasza- niu pięknych mów sam, czy też chcesz, aby ktoś inny ci w tym dopomógł? Możesz do tego dojść bardzo łatwo, jeśli najpierw będziesz się ćwiczyć w stosowaniu okresów [krasomówczych], a następnie będziesz układać krótkie przemówienia, czerpiąc do nich kolejno pomysły ( inventio ) z poszczególnych źródeł 16 we- dług ważniejszych sposobów przedstawionych w Dodatku 17 oraz należycie je rozplanowując 18 . Następnie możesz przejść kurs ćwiczeń wstępnych ( progymnásmata ) 19 , uświetniając je własny- mi przykładami ( praxeis ). Wreszcie, przestrzegając zasad wyło- żonych w części dodatkowej ( Appendix ), będziesz mógł przystą- pić do trudniejszego zadania opracowania poważniejszej mowy, ujmując ją tak, jakby to była mowa: 1. polityczna ( symbouleutikòn génos, genus deliberativum ): do- radcza ( protropé , suasio ) i odradzająca ( apotropé, dissuasio ); 2. sądowa, prawna ( dikaionikòn génos; genus iudiciale ): oskar- żająca ( katēgoría , accusatio ) i obronna ( apología, defensio ); 3. okolicznościowa, pochwalna ( panēgyrikòn, egkōmiasticòn , czytaj: enkōmiasti-kòn génos , genus demonstrativum, lauda- tivum ) 20 . Zarówno tobie, jak i twemu [ewentualnemu] uczniowi zajmie to dokładnie dwa lata. Już wcześniej wyjaśniłem, w jaki sposób nauczam, bo zarówno Adepta wymowy ( Tyro eloquentiae ), jak i Mówcę w szkole i w ży- 16 Wewnętrznych i zewnętrznych, tj. z ogólnych schematów – loci com- munes – takich, które nawiązują do istoty sprawy, oraz takich, które do istoty sprawy nie nawiązują. Por. cz. 2, rozdz. II § 2, 21. 17 Corollarium , s. 259-283, oryg., wyd. z 2001 roku. 18 Por. cz. 2, rozdz. III: „Ugrupowanie materiału dowodowego”. 19 W rzeczywistości ćwiczenia wstępne poprzedzały układanie mów na zmy- ślone tematy, o czym o. Papczyński mówił nieco wyżej. 20 Por. cz. 2, rozdz. II § 19.