71 z cytadeli warszawskiej do irkucka Roku przy czterdziestostopniowym mrozie.117 Szwermicki opisał zmienny i surowy klimat Irkucka, przyrodę, „w której żadnych owoców [drzew owocowych] tu nie ma”, ale informował, że za to w lesie pełno jest rozmaitych jagód i bogactwo grzybów. Podziwiał te lasy bogate w olbrzymie modrzewie i cedry, „najbardziej pożyteczne drzewo na świecie, ze względu na materiał i cenne orzechy cedrowe”118. Opisywane przez Szwermickiego dary lasu niejednokrotnie uratowały zesłańcom życie, chroniąc ich od chorób i głodu. Godna uwagi jest ponadto jego opinia o ludności Irkucka, gdzie, „jak w Babel języki, tak tu rasy się pomieszały [...], że można dostrzec rozmaite rasy rodu ludzkiego”. Ci miejscowi ludzie byli pogodni, zadowoleni i „na twarzy prostego ludu tubylczego wybija się radość i zadowolenie, prawie zawsze z uśmiechem i pieśnią narodową, ludową na ustach”119. W czas jego przyjazdu w Irkucku zadziwiała go drożyzna wszystkiego, „w sklepach także wszystkie przedmioty dwa razy drożej, a czasem i trzy nabywa się drożej niż u nas”. Irkuck wywarł na nim pozytywne wrażenie, opisał „domki wieśniaków osiadłych malowane jak jajko wielkanocne”, bo „Irkuck to cywilizowany świat, to cywilizowana Rosja, to Paryż – a Petersburg to despotyzm”120. To były pierwsze miesiące jego pobytu w Irkucku (a może pierwsze dni?). Jako zesłaniec „pod opieką” policji nie miał zbyt wiele sposobności swobodnego poruszania się po obrzeżach Irkucka i okolicznych wioskach, dlatego nie poznał jeszcze nędzy materialnej i duchowej części ludności, która w niej żyła na co dzień i o której wspominało wielu pamiętnikarzy. 117 G. Brzęk, Benedykt Dybowski. Życie i dzieło, Polskie Towarzystwo Ludoznawcze, Wrocław/Warszawa 1994, s. 115, opis Angary, s. 109–117: Bajkał i okoliczne, tubylcze ludy. 118 Szwermicki, Relacja, GAIO, F. 297. 119 Tamże. 120 Por. J. Siwiński, Katorżnik, czyli pamiętnik Sybiraka, dz. cyt., s. 67; R. Piotrowski, Pamiętniki z pobytu na Syberii, cz. II, s. 195: „Irkuck można nazwać ogniskiem oświaty i cywilizacji syberyjskiej pod każdym względem”.
RkJQdWJsaXNoZXIy MjI2Mw==