do nuncjusza wynika, z˙e bp Przez´dziecki wytoczył przeciwko bazylianom argumenty polityczne i dyplomatyczne. Odpowiadaja˛c na nie bp Matulewicz stwierdził, z˙e nie słyszał, aby ktokolwiek zabraniał ojcom bazylianom prowadzic´ działalnos´ci misyjnej ws´ród prawosławnych. Nie pojmuje tez˙ dlaczego szerzenie wiary katolickiej w jakimkolwiek obrza˛dku miałoby szkodzic´ Rzeczypospolitej Polskiej. Wprost przeciwnie, czyz˙ dla pan´stwa nie be˛dzie lepsza˛ zalez˙nos´c´ obywateli w sprawach wiary od Rzymu niz˙ od Moskwy? Przeciez˙ Polska chlubi sie˛ me˛czennikami podlaskimi, którzy byli katolikami obrza˛dku wschodniego. Nie nalez˙y sie˛ tez˙ obawiac´ ukrainizacji ze strony ojców bazylianów, gdyz˙ obiecali prowadzic´ prace˛ nie w je˛zyku ukrain´skim, ale w miejscowym dialekcie. Zreszta˛ proces alborutenizacji i ukrainizacji odbywa sie˛ niezalez˙nie od Kos´cioła. „Nie jest zadaniem Kos´cioła – pisze bp Matulewicz – tego rodzaju ruchy i procesy narodowos´ciowe i ludowe powstrzymywac´ albo uciskac´, lecz raczej us´wie˛cac´ o ile moz˙na, obracac´ na zbawienie dusz i chwałe˛ Boz˙a˛”. Biskupi powinni sie˛ obawiac´, aby podejmuja˛c działanie przeciw rozprzestrzenianiu sie˛ ka˛kolu nie przeszkadzali siac´ pszenicy. Bp Matulewicz pyta: „Kimz˙e ja jestem, abym sie˛ odwaz˙ył zabraniac´ stana˛c´ do z˙niwa robotnikom, których wydaje sie˛, z˙e sam Pan wezwał?”. Zakon´czył swój list słowami: „Przekazuja˛c Ojcom Bazylianom Torokanie, byłem mocno przekonany, z˙e szerze˛ dzieło Boz˙e”. Obawiaja˛c sie˛, z˙e moz˙e jednak bła˛dzic´, prosi wie˛c nuncjusza o instrukcje jak ma dalej poste˛powac´”37. Takich instrukcji jednak nie otrzymał38. Ostatecznie o. Paweł Demczuk po rozmowie z nuncjuszem, 30 paz´dziernika 1925 roku, złoz˙ył rezygnacje˛ z pracy w Torokaniach na re˛ce wikariusza kapitulnego Kazimierza Michalkiewicza39. Moz˙na te˛ sprawe˛ zakon´czyc´ refleksja˛ bp. Matulewicza, wyraz˙ona˛ w lis´cie do bp. Henryka Przez´dzieckiego: „Sprawe˛ dobrze rozwaz˙ywszy przed Bogiem, powzia˛łem przekonanie, z˙e ojcowie bazylianie wiele mogliby zawaz˙yc´ na szali pracy misyjnej”40. Na przeszkodzie stane˛ły przyczyny natury politycznej. 327 37 Litterae, s. 248-250, list J. Matulewicza do L. Lauriego, 5 VII 1925. 38 Tamz˙e, s. 414, list abp. J. Matulewicza do L. Lauriego, 12 X 1925. 39 AGM, Acta GM, Acta Vilnensia, Torokanie, list P. Demczuka do abp. J. Matulewicza, 6 XI 1925. 40 LP, t. III, s. 19, list do bp. H. Przez´dzieckiego, 7 VII 1925.
RkJQdWJsaXNoZXIy MjI2Mw==