Ephemerides_Marianorum_2017

2. Duchowieństwo w diecezji wileńskiej w latach 1918-1925 Od samego początku swojej obecności i przygotowania do ingre- su w Wilnie bp Jerzy Matulewicz mógł zauważyć wielkie napięcie inte- resów narodowych i to głównie polsko-litewsko-białoruskich. W czym ono się przejawiało wśród kapłanów? Zwrócimy uwagę na ich posta- wy w kontekście sporów narodowościowych i działalności politycznej oraz na stan pobożności i świadomości katolickiej. Wilno stało się miastem wielonarodowościowym, w którym spoty- kali się nie tylko Litwini i Polacy, ale też znaczny procent Białorusinów, a także jakąś cząstkę stanowili Rosjanie, Niemcy i Żydzi. W diecezji wi- leńskiej, poza Wilnem, głównie spotkać można było zamożnych Polaków oraz ubogich Litwinów i Białorusinów. Rosjanie uważali Białorusinów za Rosjan mówiących gwarą 11 . Polacy widzieli w nich, być może, zru- syfikowanych Polaków, stąd wielu nieświadomych Białorusinów za ta- kich się podawało. A wśród podających się za Polaków byli także spo- lszczeni Litwini, często nieakceptowani przez swoich ziomków. W kościołach katolickich kapłani bali się posługiwania językiem białoruskim, aby nie otworzyć furtki rosyjskiemu prawosławiu. Więc używano języka polskiego, broniąc w ten sposób katolicyzmu w tym regionie 12 . Natomiast język litewski był dla społeczeństwa słowiańskie- go trudny do zrozumienia. Stąd Litwini w relacjach ze Słowianami po- trzebowali używać któregoś z tamtych języków. Litewscy katolicy chęt- niej wybierali język polski. W ten sposób dochodziło do pomieszania interesów narodowych i wyznaniowych. Większość Białorusinów i Li- twinów ukrywała swoją tożsamość narodową. Stąd pod władzą pol- ską wszyscy uchodzili za Polaków. Kiedy rozwijała się świadomość na- rodowa, wola bycia sobą i posługiwania się własnym językiem, życia we własnym kraju, wtedy pojawiały się tarcia. Zdecydowanym przeciwnikiem dopuszczania języka białoruskie- go i niechętnym dla języka litewskiego w diecezji był ks. kan. Lubia- niec 13 . Jego postawa nie była reprezentatywna, ani dla duchowieństwa polskiego, ani w ogóle dla duchowieństwa tej diecezji. Jego specyficz- 11 Zob. tamże, 181. 12 Zob. tamże. 13 Zob. tamże, 138. Janina Samolewicz SJE 78